Denkbeelden en yoga

Wie zich in het gedachtegoed achter yoga en aanverwante zaken verdiept, komt allerlei denkbeelden tegen, zoals de 7 chakra's, de 5 elementen (Westers/Indiaas), de 5 elementen volgens de Chinese filosofie, energielichamen, etc. En alsof het allemaal niet al verwarrend genoeg is, verwijst de mainstream wetenschap alle hierboven genoemde zaken naar het rijk der fabelen.

Is het mogelijk deze – soms tegenstrijdige – denkbeelden met elkaar te verenigen? Je kunt het proberen ( en het wordt dan ook op grote schaal geprobeerd), maar wat mij betreft maakt dat het alles alleen maar extra verwarrend. Maar welk denkbeeld is nu juist? Ik denk dat deze vraag niet te beantwoorden is, het is een kwestie van wat je voor waar aanneemt.

We dienen te beseffen dat denkbeelden in feite menselijke uitvindingen zijn. Ze bestaan alleen maar in onze hoofden. Daarom beschouw ik denkbeelden als gereedschap om onze ervaringen te ordenen en daardoor grip op de werkelijkheid te krijgen. Niet meer en niet minder.

Voor elk soort klus gebruik je het juiste gereedschap. Als je een spijker in de muur wilt slaan gebruik je een hamer. Als je een schroef wilt aandraaien gebruik je een schroevendraaier. Niemand zal er op staan voor alle klussen een hamer te gebruiken omdat hij/zij iets tegen schroevendraaiers en ander gereedschap heeft. Gek genoeg gaan we vaak wel zo om met denkbeelden. We kunnen er ons angstvallig aan vast houden. Maar waarom zou je dat doen? Je bent volkomen vrij om van moment tot moment te kiezen van welk denkbeeld je uit wilt gaan. Je hoeft er dus niet aan vast te zitten.

Yoga: theorie en praktijk voor beginners en gevorderden

Dit boek kwam ik onlangs tegen in de boekhandel, en ik moet zeggen dat ik er behoorlijk over te spreken ben. Behalve dat het een mooie lay-out heeft, is het inhoudelijk ook zeer goed.


Het boek begint met een heldere uiteenzetting van de geschiedenis en het gedachtegoed van yoga. Vervolgens worden er een flink aantal oefeningen gedetailleerd beschreven. Achterin het boek staan een aantal oefenreeksen in modules. De modules zijn gerangschikt op moeilijkheidsgraad en asanagroep (staand, achterwaartse buigingen, draaiingen, etc). Met deze modules kun je je eigen oefenschema samenstellen.

Het boek is voordelig geprijsd, ik zag het bij Boekenvoordeel voor iets van € 9,95 (klik hier voor filialen).

Bodymind

Het stof-geest probleem houdt denkers al eeuwenlang bezig. Sommige wetenschappers beweren dat de geest slechts een bijproduct is van fysiologische processen in de hersenen. Bepaalde spirituele leraren onderwijzen juist het tegenovergestelde, namelijk dat het lichaam verdichte geest is. Wie heeft er gelijk? Het laatste woord erover zal nog lang niet gezegd zijn.

T'ai Chi leraren zoals David-Dorian Ross en John Bright-Fey spreken over bodymind. Dus niet body/mind of body-mind, maar aan elkaar geschreven. Hiermee willen ze benadrukken dat lichaam en geest nauw met elkaar verweven zijn. Het lichaam beïnvloedt de geest en de geest beïnvloedt het lichaam. We weten allemaal uit ervaring dat het humeur wonderbaarlijk kan verbeteren door lichamelijke activiteit (wandelen, sporten, dansen, tuin omspitten, etc.). Omgekeerd is het ook zo dat we met onze geest de toestand van ons lichaam kunnen beïnvloeden. Ik vind het te ver gaan om te beweren dat je jezelf gezond kunt denken, maar ik geloof wel dat je je gezondheid kunt ondersteunen door meditatie en visualisatie-oefeningen.

De opvatting dat lichaam en geest nauw met elkaar verweven zijn, sluit goed aan op de holistische visie waarop yoga gestoeld is. Maar hoe geef je hier in praktijk vorm aan? Dit kun je doen door fysieke- en geestelijke¹ oefeningen met elkaar te combineren. Je zult merken dat een dergelijke aanpak enorm bevorderlijk is voor je algehele welzijn en gezondheid.


_________________________________________

¹Met geestelijke oefeningen wordt hier bedoeld: visualisatie, meditatie en oefeningen in awareness.

Yoga & sport

Een yogasessie die ik thuis op eigen gelegenheid uitvoer, kan bestaan uit wat zonnegroeten, yoga-asana's, trainen met gewichten en qigong. Ik beperk me niet tot de reguliere yogaoefeningen die je standaard in yogaboeken tegenkomt. Voor mij is het trainen met gewichten evengoed een yogaoefening.

Als je dit zo leest, zou je je kunnen afvragen wat iets nou tot een yogaoefening maakt. Ik bedoel: het is misschien wat ongebruikelijk om bijvoorbeeld trainen met gewichten als yogaoefening te beschouwen. De yoga zit 'm dan ook niet in de oefening op zich, maar in de intentie en aandacht waarmee je de oefening doet. Dat is volgens mij het verschil tussen sport- en yogabeoefening.

In het blad Tijdschrift voor Yoga (nr.4 2010) zegt yogaleraar Rogier van Eijk er het volgende over: “Sport en yoga leren ons doelen zetten en er naartoe te werken. Het verschil zit hem in de houding waarmee: sport is prestatiegericht, yoga is gericht op beleving. Terwijl sporters neigen zich koste wat kost aan gestelde doelen vast te houden (met al het blessureleed vandien), zoeken yogi's naar de perfecte balans tussen inspanning en ontspanning.”

Om terug te komen op het trainen met gewichten, je zou daar als volgt een yogaoefening van kunnen maken:
Als je een x aantal sets van een x aantal herhalingen doet, probeer je dan volledig op de oefening te concentreren. Tussen de sets door kun je even met je ogen dicht staan en navoelen. Ga na de laatste set even in de Lijkhouding (Sanskriet: Savasana) liggen om je lichaam de gelegenheid te geven zich te herstellen en te observeren wat de oefening met je doet.

Op deze manier kun je eigenlijk van zo’n beetje alles een yogaoefening maken.

Lichaamshouding en geestelijke toestand

Lichaamshouding en lichaamsbeweging hebben veel invloed op mentale- en emotionele processen. Dit is ongetwijfeld de belangrijkste reden dat zoveel mensen aan yoga doen. De yogahoudingen en -bewegingen hebben een onmiskenbaar rustgevend effect op de geest. Hoewel dit gevoelsmatig heel vanzelfsprekend is, is het pas sinds vrij recent dat er wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan naar de invloed van houding en beweging op de geest.

Zo heeft men bijvoorbeeld ontdekt dat herinneringen gemakkelijker zijn op te roepen als je de lichaamshouding aanneemt waarin je die herinneringen in je geheugen hebt opgeslagen. Ook blijkt het zo te zijn dat kinderen minder moeite hebben met rekenen, wanneer hen geleerd wordt gebaren te gebruiken als ze een som moeten oplossen (als je interesse gewekt is, lees dan hier het artikel 'Waarom ons brein beter werkt door beweging, denken met je lichaam' uit de Intermediair).

Is wetenschappelijke onderbouwing nodig om te kunnen genieten van de positieve effecten van yoga-oefeningen? Nee, natuurlijk niet. Maar het is wel leuk om het bevestigd te zien.

De oorsprong van de moderne yogapraktijk

Gisteren kwam ik in een boekhandel het boek 'Yoga Body, The Origins of Modern Posture Practice' van Mark Singleton tegen. Ik had helaas niet veel tijd om het uitgebreid door te bladeren, maar de tekst op de omslag intrigeerde mij in hoge mate.

Singleton gaat in zijn boek in op de vraag of de hedendaagse fysieke yogapraktijk werkelijk zijn oorsprong heeft in oude Indiase tradities. Hij is tot de conclusie gekomen dat de huidige praktijk van asana-beoefening zijn oorsprong veeleer vindt in modern Indiaas nationalisme en Europese/Amerikaanse fitness-stromingen uit de vroege 20e eeuw.

Als Singleton gelijk heeft, is de fysieke yoga zoals wij die nu kennen nog helemaal niet zo oud. Dat doet echter niets af aan het heilzame effect van de fysieke yoga-oefeningen. Maar als auteurs van yogaboeken, yogaleraren of aanhangers van een bepaalde yogastroming zich beroepen op een zogenaamd duizenden jaren oude traditie, dan kunnen we dat blijkbaar gerust met een korreltje zout nemen.

Milde achteroverbuiging

Wanneer je rugklachten hebt, is het mogelijk teveel gevraagd om oefeningen zoals de Cobra (Bhujangasana) of de Kameel (Ustrasana) te doen. Als dat het geval is, dan is de oefening die ik vandaag op mijn yogasite heb gezet misschien nog wél een haalbare optie. Het is een staande houding waarbij je licht achterover buigt.

De oefening is op http://home.deds.nl/~aryoga/oefeningen/oefindex.html ondergebracht bij 'Houdingen>Staand' en uiteraard ook bij 'Nieuw!'.